مؤيد اين حديث روايت ديگرى است كه باز از او نقل شده ، كه در تفسير آيه مورد بحث گفته : آيه : « قُلْ تَعالَوْا . . . لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ » و نيز آيه : « وَقَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاه . . . كانَ لِلأَوَّابِينَ غَفُوراً » از اين قبيل آيات است « 1 » . پس اين دو روايت شاهدند بر اينكه منظور ابن عباس اين بوده كه سه آيه آخر انعام را مثل بياورد براى آيات محكم ، نه اينكه آيات محكم را منحصر در آن سه آيه كند : دوم عكس تفسير اول است ، و آن اين است كه آيات محكم عبارت است از حروف مقطعه در اوايل بعضى از سوره ها ، و آيات متشابه بقيه قرآن است . اين تفسير را به ابى فاخته نسبت داده‌اند ، كه در تفسير آيه : * ( « هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ » ) * گفته : ام الكتاب ، عبارت است از فواتح سور ، كه قرآن از آنها استخراج شده ، يعنى سوره بقره از « الف ، لام ، ميم » استخراج شده ، و در سوره آل عمران از « الف ، لام ، ميم اللَّه لا إله الا هو الحى القيوم » استخراج شده . از سعيد بن جبير نقل شده كه نظير اين معنا را براى « ام الكتاب » كرده ، و گفته : اصل كتاب اين حروف هستند ، چون در همه كتابها وجود دارند . اين بود گفتار سعيد بن جبير ، و از اينجا مىفهميم كه ابن عباس و سعيد بن جبير نظرشان در باره رموز اول سوره ها اين بوده كه خداى تعالى خواسته است بفرمايد : « قرآن از همين حروفى تشكيل شده كه خود شما با آن سخن مىگوييد ، و اگر نمىپذيريد كه كلام خدا است آيه اى مثل آن بياوريد » . اين يكى از وجوهى است كه در معناى حروف مقطعه ذكر كرده‌اند و ليكن علاوه بر اين كه هيچ دليلى بر اين وجه نيست ، اين اشكال هم بر آن وارد است ، كه با خود آيه شريفه منطبق نيست ، چون بنا بر اين وجه ، غير از فواتح سور بايد تمامى قرآن متشابه باشد ، و خداى تعالى هم در آيه مورد بحث كسانى را كه از متشابهات قرآن پيروى مىكنند مذمت نموده ، و آن را از انحراف قلب دانسته ، نتيجه اين مىشود كه مردم موظف باشند هيچيك از آيات قرآن را پيروى نكنند ، با اين كه در تعداد زيادى از آيات ، مردم را به پيروى از قرآن واداشته و ستوده ، و بلكه آن را از واجبترين واجبات شمرده ، مانند آيه « وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَه » « 2 » و آيات ديگر . سوم ، اينكه گفته‌اند : « متشابه » آن آياتى است كه نسبت به معناى خود ابهام داشته

--> ( 1 ) الدر المنثور ج 2 ص 4 . ( 2 ) سوره اعراف آيه 157 .